A SÚA ÍTACA

Textos que forman parte da instalación da exposición 

XOSÉ IGLESIAS

LOITA

Remo, e  remo

e máis  remo….

E  estrobos  e  toletes

neste imperio atlántico.

Nacións  de  homes

baixo  os  ronseis   da lúa.

Estelas  de fe 

enraizadas  no océano.

Salseiros  no  horizonte 

e amuras  ergueirtas.

E  nas  mans  encoiradas

…….o remo.

E  valor,

nos  mastros  adormecidos

na  amargura  da  néboa.

Brúan  as   buguinas

exiliadas  no desterro.

Roubáronnos   o mar

nesta  patria  de   navíos!!

Nesta  terra  de   cardumes

mutilados  no  silencio.

Na  firma  dun papel

asinado  na  borraxeira.

Remo, e  remo

e máis  remo…

Proas  en  loita

bogando  na   invernía.

No peito, a liberdade  dos rumbos.

Nos brazos, a  forza  para os remos.

O velame  da   coraxe  entoará

o himno da   vitoria.

No ceo,  voan  as   gaivotas.

Pescan  os   mascatos.

E  nos  ecos  do  medo

pregoarán as   buguinas:

.

Ninguén manda  en  nós

mais co vento….!!!

Ninguén  manda  en nós 

mais co vento….!!!

                                   

                                                                  do libro Transfusión oceánica (Ed.Caldeirón, 2014)

 

TANIA GARCÍA RUIBAL

Elas

Penélope en Ítaca

gardiás da terra

e do froito

      fan patria

remexen

           no útero e nas mans

a terra que foi e a que será

elas

non agardan

                   Gardan

       Vida

       e tecen o destiño

con fíos invisíbles

que menstrúan verdade.

 

BENXAMIN OTERO

BENXA.JPG

 

GLADIS GIL ÁLVAREZ

O mar.

O mar para min é sen dúbida unha dualidade. Por un lado é un sentimento de ledicia ó recordar todos os momentos nos que crecín mirando cara el e os que están por vir. Por outro lado, inevitablemente é un sentimento de incertidume e medo. Aínda que pasaron moitos anos, sempre levarei conmigo o sentimento de incomprensión que tiña de nena cando o meu pai marchaba nun barco para non volver nun tempo que eu consideraba unha eternidade. Cando tiven a capacidade de comprender o que lle acontecera o meu pai unha desas veces que marchara, a incertidume deu paso o medo. O home que naquel momento era para min o máis importante estivera a piques de perder a vida nun naufraxio que outros non tiveron a sorte de contar. Sobreviviu despois de sete días nunha balsa en alta mar xunto con outro membro da miña familia. Cada vez que el marchaba eu choraba durante días e enfadábame co mar como se el foxe o culpable. Cando conseguía tranquilizarme e xa non tiña máis bagoas que votar, o mesmo mar era o que me calmaba, collía as caracolas que tiñamos na casa e imaxinaba que a través delas escoitaba o mesmo que escoitaba o meu pai. Iso facíame sentir preto del. Por todo isto se tivese que definir nunha palabra o mar sería a de Emocións. As emocións de felicidade, incertidume, calma, medo ou enfado que fan que cada vez que estou lonxe del, falte unha parte de min. Un sentimento que estou segura, compartimos moitos galegos.

 

PABLO LUBIANS

PABLO LUBIANS.jpg

 

ISMAEL RAMOS

O voso maior temor é que os homes morran no medio do mar. Porque a morte no mar é máis grande e ten un nome máis difícil. Moito máis pequeno. Hai que meter os dedos na boca para buscalo, para sentilo. Arestas de molusco nas xemas brandas.

Por ti intrúome no silencio de dese nome, no peso das flores.

O medo ao mar é delicado, non é unha paisaxe. O corpo no mar non é unha paisaxe. A súa destrución é delicada.

Son un burato que se enche de aire. Unha repetición.

Dixemos: a morte debe ter un lugar.

As nais ensinan os seus fillos a cavar na praia para facer piscinas.

Alí non vai afogar ninguén, só van quedar calados.

do libro Os fillos da fame (Ed. Xerais, 2016)

 

RUBÉN BASTÓN

MARtriarcado

O mar secuestrounos o pai, o avó, o padriño e o tío. Pasaron a ser estranxeiros que trataban de reconquistar o lugar na súa propia familia durante exiguos treitos de dous meses tras medio ano en Terranova, un mes contra catro en Marrocos, tres días cada dezaito no Gran Sol do carallo.

A expansión da industria mariñeira do século XX alienou unha Galiza costeira sen homes; onde o océano era o castigo para o mal estudante ou a saída para o bandido.

Así é que os galegos ven o mar como lecer para foráneos. Seguen aínda a curar as feridas do roubo dos seus homes-peixe, da odisea perpetua dos seus Ulises.

Galiza, na costa, é un MARtriarcado.

 

BEA CAMIÑA

Avó.

Choran os balcóns gotas de chuvia

desde a trémula emoción

das súas frondosidades empedradas

Choran silencios polas rúas

tralos infranqueables muros

que fragmentan esas mans mariñeiras.

Choran os soños en busca

de razóns para hoxe e sempre.

Choran lágrimas de derrota

as expectativas de liberdade

que recorreron o mundo.

*O mar sempre será o meu avó.

A súa ghameliña e él.

 

PILAR PORTELA

Cando penso no mar o primeiro que se me vén á cabeza son os recordos da miña infancia. Meus pais tiñan unha casiña nunha praia e alí pasabamos os veráns. Era moi pequeniña pero alí entraban dúas familias, 10 persoas. Cando chegamos alí non había electricidade nin agua corrente, tampouco había estrada ata a praia, polo que todo o que levabamos nolo baixaban en tractor pola rochas. Que pasada ver baixar a Israel, o conductor do tractor, que parecía ía envorcar! Para ter electricidade tiñamos un xerador, que apagabamos pola noite porque facía moito ruído. Escoitábase aos nosos vecinos: Eladio apaga o xerador!! Jajajaja. Se queriamos ler tiñamos que usar linternas (daquela non había móviles). Algúns anos despois construíuse unha estrada que chegaba ata a nosa porta e chegou a electricidade e o teléfono. Nós eramos a única familia que tiña en toda a praia e pareciamos un locutorio!!

Meu pai tiña un barco, unha dorna de madeira a vela que lle puxo de nome Kontiki (sempre foi un romántico), que estaba fondeada na praia, amarrada a un morto. Iamos pescar polas mañás. Botabamos as nasas, que non estaban prohibidas, e pola mañá as recolliamos: nécoras, pulpos, algún bruño,… aí foi onde aprendín que ou ano de nécoras ou ano de pulpo, porque o pulpo come as nécoras. Houbo un verán que recolliamos nécoras a diario e meu irmán dicía: “Outra vez nécoras!!”.  E meus pais e os meus tíos lle dicían, xa recordarás isto moitas veces. E así é, levamos anos recordándollo, pobre!!.

Mercabamos o pescado directamente aos mariñeiros, que tiñan os seus barcos fondeados na praia e moitas veces botaban o boliche. Ao meu irmán, que era moi pequeno, regalábanlle os “bolos”, que quedaban enredados na rede. E na porta da casa, mirando ao mar, agardaba meu irmán, pequeniño, co seu cubiño, polo “boleiro”, que así lle chamaba: “mamá viene el bolero!!!”…

Hai moitas máis anécdotas, como cando nos quedamos no medio da ría sen combustible porque nolo roubaron e tiveron que remolcarnos e nunca navegamos tan rápido na dorna; ou cando pescamos un congrío e ninguén se atrevía a collelo e meu pai case se tira pola borda,… pero isto foi o primeiro que se me ocorreu cando penso no mar.

 

IRIA COLLAZO

A nostalxia é un caracol. Avanza lentamente e deita a súa luz húmida sobre o camiño percorrido. As espirais sempre levan ao centro. O son da buguina indica o Norte, como as liñas das mans.

O corazón volve ao lugar onde o acarician.

Os mariñeiros asexan a tormenta, os soños desovan sobre a ardora e a lúa sempre iluminará as caras fugaces dos desterrados. Chora unha muller coma se fosen moitas: a espera é un lugar inmóbil. Os nenos pérdense entre as ondas e volven sendo homes.

Elas coñecen o segredo: Pódese regresar á terra, pero do mar nunca se regresa.

 

ANA CABALEIRO

A chamada

Nunca serei quen de atravesar un mar. Eu veño da parte da montaña. Non coñezo o falar das gaivotas, nin o nome dos ventos que botan abaixo as naves. Por non saber, non sei nin ler as grafías que, cada solpor, van escribindo as redeiras coas súas mans magoadas.

Mais unha vez coñecín unha serea. Quedei enleada nos seus amores puros, aterradores de tan arrebatados. Chegoume a súa chamada sobrevoando o gume dos horizontes, como chegan as andoriñas na primavera. E eu, que son da parte da montaña, onde a auga é primeiro pel e despois río, quedei cegada no seu canto férvido, abrasador. Poderoso coma unha promesa.

Agora deambulo, cega e impotente, polo fío das ondas que marcan a ourela. Embarullada nunha arañeira de covardía. Por non ser quen de atravesar nunca un mar, son toda naufraxio.

 

TANIA SUEIRO

Captura de pantalla 2018-10-24 a las 12.17.35.png

XOSÉ HENRIQUE RIVADULLA CORCÓN

Sento nas rochas que bate o mar e miro a superficie mariña ao tempo que escoito o seu rumor constante, e sinto como se estivese mirándome a min mesmo, porque nese rumor escoito unha voz que me que di que o interior do mar e o meu interior son a mesma cousa.

Porque nun tempo remoto fomos a mesma materia.

E se miro ao horizonte sinto que detrás del hai unha casa que é a miña casa última, e ten a porta e as xanelas abertas porque está agardándome.

Alí está a materia do meu fogar.

E se o que trato é de mirar no meu propio interior entón o que sinto é que hai un mar dentro de min, e que ese mar me acompaña sempre.

Sinto que teño por alma un mar.

MAR-ALMA.

E ao mirar aos ollos de moitos homes e mulleres sinto que eles tamén teñen un MAR-ALMA. Son os que traballan o mar, os que fan do mar a súa única xeografía existencial.

Entón sei a que tribo pertenzo.

Somos a antiga tribo dos MAR-ALMA.

E cando a morte nos acolla retornaremos convertidos en cachalotes libres, ou baleas, ou mascatos, ou corvos mariños…

Estaremos no mar para que o mar siga estando.

(Muxía 29 de setembro do 2018)

 

ANXOS RIVEIRO

Se me preguntaras de que cor son,  respostaría sen pensar, azul. Azul coma un mar calmo, vivo que me empurra a buscar nel momentos de liberdade,momentos de soidade tan precisos coma inexistentes, mais tamén gris, gris coma un mar revolto no que me vexo reflexada cando as tripas se me revolven con actitudes, imaxes e palabras que firen.

O mar saca de min o poema que nunca escribirei. Sei que está, mais sei que quedará entre a súa inmensidade i eu…… (tampouco hai que compartir todo co mundo)

 

ALBERTO DAFONTE

Denís baixou do meu colo con urxencia e saiu disparado. Deixeino ir para ver que cousa chamara tanto a súa atención. Correu uns 20 metros, o que puido. Cando pasou da plaqueta á herba caeu, pero xa estaba eu alí para axudalo a erguerse e xa entendera cal era o seu obxectivo: o mar! Tiven que levalo ata a beira e despois impedir varias veces que se botase porque o tipo é teimudo. Creo que hoxe, por primeira vez, Denís mirou o mar con fascinación, sendo consciente -á súa maneira- do que era.

Captura de pantalla 2018-10-24 a las 12.23.34.png

 

RAMÓN ROZAS

Fite a fite

Vai e vén o mar. Un axóuxere permanente que deixa o seu ronsel de escumas. Salgaduras que se pegan á pel e á alma. Un arrecendo que engaiola a quen o coñece e que fai que xa non te poidas afastar del. Unha palabra pequena pero que acolle a unha xeografía infinda convertida nun territorio da eternidade. Un ámbito mítico no que o home é apenas nada, tan só un relato. Un conto do vivido entre as súas ondas, ás veces acougante e outras temible. Un relato que nos pon case sempre no limiar dunha profundidade ou dun horizonte que non vemos, pero que asexa á espera do seu tributo.

Homero, a balea branca, o pailebote Constantino Candeira… e canda eles nomes e homes anónimos, mans convertidas en anzois que xustifican a súa lenda dende a súa supervivencia, na resistencia fronte ao frío, a choiva ou o vento que nun futuro quedará gravado nas engurras dos rostros. Instantes nos que un lle mira á cara ao medo para darse conta da súa condición finita. O mar sempre estará aí para dicirnos que nós non acadaremos nunca esa eternidade, que nós nunca poderemos chegar a ser o máis fermoso do mundo, aínda que moitas veces sexa o lugar no que as débedas cóbranse sempre, dun ou doutro xeito, iso si, sempre ollando en fite a quen non deixa de ser unha anécdota fronte a el.

 

MIGUEL ANXO FERNÁNDEZ

Un mar de verbas

Mar de ons, mar de lira, mar da arousa, mar de aldán, mar de esteiro…. mar de alborán, mar de aragón, mar de ardora, mar de cristal, mar de rosa… maría, mariana, maracaibo, martínez, mario… marabilla, marbellí, marabunta, marfil, mariscada… por aquí e acolá, mar sempre mar… masa de auga salgada que cobre boa parte da superficie terrestre… mariñeiro home que entende de mar… para jorge guillén el mar es el olvido… para antonio machado el triste mar arrulla una ilusión amarga con sus olas grises… para rafael alberti ya estás del mar aquí, flor sacudida… para luis cernuda los marineros son las alas del amor… para león felipe todos somos marineros, marineros que saben bien navegar… naceu serrat no mediterráneo por iso confesa alma de mariñeiro… naceu Alba a carón das ondas atlánticas que acariñan os areais bueuenses… naceu Alba para mirar ese azul de mar a través da súa lente… naceu Alba da estirpe mariñeira dos Sotelo para botar as redes da súa cámara… Alba retratista a mar, de mar, di mar, do mar, du mar… O mar e as xentes de Bueu, como esas mans salitrosas, son alma nas fotos de Alba Sotelo… mar sempre mar.

 

XURXO SOUTO

Porque o mar non é dos armadores, nin das mariscadoras, nin dos mariñeiros, nin das atadeiras, nin dos bañistas, nin das ecoloxistas, nin dos políticos, nin das aventureiras, nin dos peixes, nin das algas…Porque o mar non é de todos. Porque o mar non é noso. Porque todas, todos somos do mar (e Galiza toda faise ribeira, cando só soa tanto mar que nos arrola).

do libro Contos do Mar de Irlanda (Ed. Xerais, 2014)

MARIÁN FERNÁNDEZ

Lembro una praia pero non son capaz de ubicala, digamos san vicente, no grove. era un dos lugares favoritos do meu pai nas excursións dominicais. el conducía. el guiaba as nosas vidas. el nunca baixaba á area, non podía. era un neno de postguerra tocado fatalmente pola polio; arrastrando para sempre unha perna encaixada nunha armadura metálica dende o nocello ata a cadeira. baixabamos miña irmá máis eu coa miña nai. sentíame libre. entrei no mar, mergulleime varias veces para empaparme ben de auga e de sal. berrei debaixo da auga cousas que non se podían dicir en terra. fun avanzando mar adentro ata alcanzar unha barca ancorada no medio daquela baía. subinme nela e remei sen parar. sentíame libre, pero tamén me sentía soa. tiven medo. dubidaba se sabería volver. preguntábame se quería volver. quedei durmida. espertei. estaba de volta na mesma praia pero percorrera a inmensidade que me separaba da miña liberdade. miña nai berraba aterrorizada desde a costa. ela non sabía nadar, non podía experimentar a súa liberdade.

 

IAGO DE SANT

Captura de pantalla 2018-10-24 a las 12.24.47.pngFun Marisqueira

 

TENSI GESTEIRA

O mar, ese norte do que xa non son quen de desprenderme.

Corría abril do ano 2015 e cheguei a Bueu, esta terra cun mar que sempre consegue calmar a miña ansiedade e ofrecerme sosego no medio dun mundo que día a día bule sen frear nunca. No medio dese caos absoluto, ás veces cómpre que nos paremos a reflexionar e deamos volta cara ás nosas orixes.

Remexo nos porqués.

Eu son de interior, e fai case catro anos produciuse en min unha revolución.

Coñecín en Bueu a xentes do mar, persoas que me ensinaron a forza, o poder da marusía e o carácter rexo desas mulleres bravas nas que a diario busco recoñecerme. A loita como medida de todas as cousas, o mar embravecido e calmo á vez.

Xa non sabería vivir sen el.

Esa é a miña maior aprendizaxe destes anos.

 

LIDIA NIEVES

Captura de pantalla 2018-10-11 a las 11.22.51.png

ALBERTO PASTORIZA

Captura de pantalla 2018-10-11 a las 11.25.53.pngOs faros en terra, illa, e ceo.

 

MÍRIAM FERRADÁNS

Que sopre, que sopre tan forte o vento que te regrese á casa, aínda que sexa así en forma de aire pero que te traia ata aquí, onde seguimos nós, os vivos, agardando .

 

NOEL QUEIPO

tolmar pa Albi.jpg

DANIEL GALLEGO / PEDRO FIGUEROA

dani e pedro.png

TANIA FERNÁNDEZ FAÍLDE

O ruxir das ondas nas noites de inverno

O salitre enredando o meu pelo

Os longos paseos á Illa Pancha

Os cargueiros no horizonte

A auga cristalina do verán

As Catedrais sen xente

As mareas vivas

O Cantábrico

 

MARÍA VARELA

O MAR.

O mar é afouteza, saudade, vida. Poesía, calma, ira.

De mar son as mans de Carmen. Os veráns da nenez e os soños.

Imaxinar o mar

“ (…) Por imaxinar, imaxino unha praia enorme. Un campo inmenso de area branca e fina. O mar aberto batendo con toda a súa razón entre os cantís. Levo unha pequeniña da man. Imos inventando cancións e esculcando nas pegadas os nosos pés. Buscamos cangrexos entre as fendas estreitas das rochas enormes, e lapas, e peixes nas charquiñas que abeira a praia. Seica atoparemos as orellas da sorte que buscabamos de nenos, antes de que as autovías e as urbanizacións morderan o Cantábrico. A néboa da mañá arrefría os ombros. E ruxe o mar.

Por imaxinar, imaxino un luscofusco de postal. Co azul de novo como protagonista, vestido de espello, e o sol despedindo o día a lume maino, mergullándose na auga tralas Illas Atlánticas. Sopra unha lene brisa, e o ceo arde con todas as cores. (…)”

A lume maino. Xullo 2018

O rumor da ría

As mans de Carmen falan alto e claro. Engurradas, coa pel curada polo mar e o estampado que van pintando as décadas. Non hai tantos anos que non aran a terra, aínda que os ósos non lle permiten apertalas coa mesma forza, como cando arañaba a area gorda, húmida e salgada. Daquela, soterraba os dedos uns centímetros no solo, e sacaba a area a presadas, esculcándoa logo amodo, ata sentir as cunchas das ameixas nas mans, como quen atopa ouro entre os dedos xeados. Despois lanzábaas ó cubo e repetía a escena. Con catorce anos ía coller caramuxos á praia canda a súa nai e as súas irmás. Tanto tiña que fose na madrugada clara do inverno máis frío, que nunha tardiña de verán co sol bicándolle a cara. Peiteaba cada palmo da praia. De cando en vez probaba o bicho, cru e vivo, para saber se a marea fora boa ou non. Era só unha nena cando levantaron aquilo ó outro lado da ría. (…)

A lume maino. Diario de Pontevedra- Febreiro 2016

Onde che bica o mar

(…) todas as caras do mar: A calma. O mar silandeiro, amigo, dos días quedos de sol. De xogos na area e apertas de nai. A encarrexada. O mar perigoso e traizoeiro, das noites de treboada, de correntes cruzadas, das ringleiras humanas de cando aínda non había máis ca un flotador ancorado a un pao enferruxado. Das viúvas sen dó. E tamén esa outra cara dos días nos que o océano se levanta sobre as patas de atrás, belo e salvaxe. Inspirador e reparador de almas feridas. Inmenso e tan libre. Creador e ladrón de soños. Sobrecolledor como a vida mesma.

A lume maino. Diario de Pontevedra. Abril 2017

TATÍ GARCÍA

Conta O Principiño que “cando un está moi triste gusta ver o solpor”. E el, no seu pequeno planeta, “non precisaba máis que arrastrar a súa cadeira algúns pasos para contemplar o crepúsculo cada vez que o desexaba”.

Se O Principiño vivira aquí, tería que esperar 24 horas para poder contemplar un solpor, pero penso que cun só sería suficiente para que a tristeza marchase, e sabes por que? Porque un atardecer na nosa terra remata no mar, nun mar inmenso, forte, azul. Nun mar que pode ser bravo ou tranquilo, pero que sempre está aí para acompañar un magnifico solpor.

 

ANDRÉS RIVAS

Patria sen bandeira

No berce aprendemos que ben pouco mandan

dez mil mariñeiros onde hai un patrón,

que aquí cada pau aguanta a súa vela,

e o que é todo peixe se o traen as redes.

Tiramos pola borda toda utopía

pousada en terra a derradeira gaivota.

Saltaron as ratas, pregáronse as velas;

todo está vendido, todo está perdido.

Cercados polas ondas grandes do mar,

esváese de súpeto o medo ao naufraxio;

rompemos amarras, crebamos cadeas,

seguir ancorados non é xa unha opción.

Embarquen connosco os que non teñan présa

por logo atracaren (nin ser atracados)

que habemos estar navegando en bo porto,

na única patria que non ten bandeira.BRIAN RODRÍGUEZ CORTIÑAS

22:00 h. Foz tinguido de azul

 

CARMEN CONDE

Hai algo como para deterse a pensar cando che contan a historia dun tipo que saiu cos seus homes en barco un día do seu país e lle custou verdadeiramente tanto regresar. Falo de Ulises. Falo de Ítaca. Falo da Odisea.

E o que eu penso non é que os deuses e tódolos obstáculos do mundo lle cpmplicaron a existencia. Non me parece furia divina, nin mala sorte, tampouco me parece unha proba do destino. Creo, sinxelamente, que Ulises non quería voltar. De verdade, non quería. E, como toda a xente que non se fai cargo do que lle pasa, é capaz de inventa-las excusas máis grandilocuentes do planeta antes de enfrontar a verdade.

E aí foi onde xurdiu o dos cantos de serea, o do embruxo de Circe, o da ira de Poseidón. Que puta capacidade. Enganou incluso ós seus homes, psicopateounos. Contoulles a lenda de que as augas estaban habitadas por seres híbridos e encantadores. Metade muller, metade peixe. Que atraían co seu canto irremediablemente ós mariñeiros. Fíxolles tomar precaucións incribles. Tapa-los oídos, quedar aillados acusticamente, ordeoulles que o atasen ó mástil da embarcación e que o matasen antes que permitirlle botarse á auga.

Había algo que Ulises non sabía das sereas. Elas non cantan para atraer a ninguén, fano só porque lles gusta cantar.

Elas entenden que o mar é aberto e libre. Como algúns amores. Saben que o van transitar barcos porque sucedeu así dende tempos remotos. Pero tamén saben que ese mar é a súa casa. Bastante lles fode que por enriba se afundan naves cada tanto e a xente en terra se poña a laretar que foi a súa culpa. Coma se o erro humano non fose unha opción.

Imaxina que un día estás vendo a  tele na casa e entra un tipo cun disparo no estómago e mórreche na sala. De súpeto ti has selo centro de tódalas sospeitas. Bueno, pois así se sinten as sereas.

Elas viven a peito descuberto, dispostas a que lles atravesen o corazón. Non telñen coraza. Non levan protección. E veñen empapadas en auga salgada. Que pode ser mar, pode ser suor e poden ser bágoas.

Viaxeiras incansables. Sen medo á profundidade. Saben que flotan incluso cando deixan de avanzar. Saben que o fondo está demasiado lonxe, pero coñéceno. De verdade que o coñecen e poderíancho ensinar. Saben mellor que ninguén que para saír á superficie, téñeno que topar.

Surcan tantos mariñeiros ó día os seus mares que, en serio, elas nin sequera prestan atención. Pero Ulises non o sabía e, como cando cruzou as augas no seu barco elas non o vían, sentiuse furioso e ignorado. Quería, precisaba, que o encantasen. Que o invitasen. Que o atraxesen. Pero non sucedeu. Basta, Ulises, faite cargo.

E vendo, o suposto heroe, que a nave avanzaba e ningún ser mitolóxico se esforzaba por detelo, el mesmo quixo lanzarse á auga. Olvidara as indicacións que dera ós seus homes, que enseguida o detiveron.

Dende a auga, as sereas miraron a secuencia con normalidade absoluta e pensaron que de novo un barco con mariñeiros borrachos. Así que seguiron ó seu. Sen darlle importancia. Sen sospeitar que en vinganza se contarían mentiras sobre elas nos libros dos sabios.

Eu son neta dun Ulises que foi a aquela beira deixando á miña avoa Penélope soa coas súas tres fillas nun matriarcado no que despois el sobraba. Un Ulises que culpaba ás sensuais sereas arxentinas de no ser quen de voltar.

Eu crucei o mar tamén, pero non son mariñeiro. Son o ser híbrido da auga, viaxeira entre dúas terras, que enfronta a situación e limpa a linaxe familiar, a cobardía dos homes da súa estirpe. Nacín na estrada, non vin ó mundo para pertencer a un territorio, veño empapada, co peito descuberto. Topei fondo e resurxín. Topei fondo e resurxín. Fágoo todo o tempo. Non me digas que te encanto co meu canto. Faite cargo. Non pertenzo a ninguén. Non vou intentar tampouco que ti me pertenzas. Sigo flotando.

 

AARÓN VILAS

Captura de pantalla 2018-10-11 a las 12.28.15.pngO mar bota lume.

 

JOEL BUCIO

Nací en el país que separa al Pacífico del Atlántico, crecí en un pueblo que junta el río Tuxpan con el Golfo de México y que también fue casa de Fidel en sus años en México. Tengo el recuerdo de una infancia feliz, en la que me dibujo quitándome la camiseta para ser el primero en meterse a la agua. Irse de ahí, fue una decisión de amor de mis padres por mis hermanos mayores y por mantener unida a nuestra familia. Nos mudamos a otro mar, al de la CDMX con oleadas de humanos, con mareas rojas de ruido, de arte, visiones y sueños. La lucha fue intensa y larga para poder partir de ahí.

Para mis padres ir al mar siempre ha sido una vuelta a la nostalgia de esos días de cuando éramos pequeños; las vacaciones buscan ser con olor a sal y arena para reunirnos y recordarnos que somos una familia. Esa es la razón de su casa en Ixtapa con camas para sus hijos y nietos.

Ya mayor, conocí el significado de una ría, y lo que se siente amar a alguien en una isla y ahí me enamoré. El mar se convirtió en un muro que me separaba de ella, pero también el que mantenía la ilusión que del otro lado se pensaba en el reencuentro. Hoy tenemos dos niños, que son de aquí y son de allá; tratamos que no le tengan miedo al agua para que se lancen a navegar por el mundo, para que encuentren su isla, su nostalgia y su horizonte. Por ahora su madre, como sirena, siempre se transforma al tocar el mar que no tenemos cerca.

Para nuestra familia, Ítaca está en dos puertos, está en los seres queridos, en el recuerdo de la infancia, en olor a vacaciones, en la isla del Atlántico, en el centro de la ciudad sin mar.

 

ANABEL GULÍAS

Que  vergoña escribir para que alguén lea! Que vergoña escribir sobre o mar! En que enleada me mete a Sotelo! Mais o prometido é débeda, así que velaí vai.

O mar. Para min estraño. Coñecido a  forza de anos, de costume pero sobre sobre todo a base de experiencia.  Descubertas de pouco en pouco.

Ao principio, os domingos coa familia no verán. De nena xogando coas pedaletas mentres a miña nai rexentaba ese chiringuito de Mogor, o único verán que moreneei.

De moza o lugar de encontro fóra da cidade, cos medos, os complexos e demais parvadas propias da idade e da condición.

E agora, o descubrimento do imprescindíbel, o matiz dos matices, o medio necesario para nós.  A orixe, o traballo na soidade, o facer entre todas entre todos, o pobo. O orgullo de sermos mar.

Pensando no que debía ou quería escribir lembrei a conversa na que Alba, me contou sobre o seu proxecto, Ítaca. Pensei, no meu tempo perdido sen ver o mar que ve ela ve. Tamén agradecín a parola no medio do ruído e da música (Two Door Cinema Club)  e xuntas lembramos o necesario de sabermos de onde viñamos. Confeso as miñas ganas de coñecela un pouco máis a través da seus ollos, para ao final, non recoñecer o que máis vergoña me dá. Que vergoña non velo antes! Que vergoña escribir sobre obvio!

Grazas Alba.

 

XOSÉ LEAL

Coa memoria salgada no ar

Galiza somos mar, un pobo salitroso que no devir da súa historia sempre viu no líquido elemento unha fonte de riqueza no sentido máis amplo do termo. Duro para os que viven del, sentido para os que dependen emocionalmente da súa bravura e dos avatares que cada marea ou día de traballo subido nas súas embarcacións, sobre as rochas ou a área, xera un vínculo especial.

Vivir o  mar evoca nas vilas mariñeiras á busca do sustento diario, de gañarse o pan de cada día co esforzo que require tan titánico traballo. Mais tamén trae as lembranzas de todo o universo que engloba á cultura mariñeira. As tradicións que arredor dos oficios, de usos recreativos ou mesmo do mero feito contemplativo son a esencia de moitas galegas e galegos.

Moitas xeracións somos debedoras de recoñecer lugares tan lonxanos como o Grand Sole, Terranova, As Malvinas, Namibia… sen tan sequera telos pisado. As conversas, as reflexións vitais das nosas familias e amizades están sempre inzadas de portos, puntas, cabos, rochas e demais accidentes xeográficos. Ensínanolos na escola pero xa a aprendizaxe no entorno máis próximo fai que sexamos sabedores de que é iso ao que se están a referir as mestras e os mestres.

Ao mar quéreselle como a un amor cheo de sensabores e de lembranzas, ao que se lle din cousas fermosas pero tamén improperios do máis variado. Mais lévanos tamén a tecer lazos coa creación que se nutre coma un peixe de todo o que o sustancia e lle da esa aúrea de estar por riba do ben e do mal. Música, poesía, cinema, pintura, fotografía… son as artes do mar en contraposición a esas variantes no xeito e os aparellos para a pesca que tamén levan o mesmo nome.

A memoria salgada é todo isto e máis, e en todos nós, os galegos e as galegas da costa, e o ar que respiramos e que nos fai ter un carácter especial. E representalo é unha obriga que temos co noso tempo, co pasado e co futuro que nos tocará vivir. Medre o mar e medre a memoria colectiva que o sustenta!

 

FRAN DOMÍNGUEZ

FRAN3.JPG

A Ítaca dos ratos.

 

Selección de poemas de NÉBEDA

 

Mar maior dos namorados

Xosé M. Álvarez Blázquez

O meu amor é un navío,

ben o sabes, meu amor,

que vai polo Mar maior

co seu navegar esguío.

Por carantoña unha fror!

O meu amor é un batelo,

ben o sabes, amor meu,

que anda a navegar de seu

sempre cantando ai-lerelo.

Meu amor e mais o teu!

Meu amor e o teu amor

andan xuntos a brincar

nas ondas do Mar Maior.

Ai, que ledicia levar

por carantoña unha fror!

 

Poema do tío Emilio,

mariñeiro de Cangas

Bernardino Graña

O mar é teu, Tío Emilio. Ti sabes do mar.

Eu non sei.

Véxote lonxe, vogando, namentres peixes de aire refrescan a túa pel.

E o mar vaise abrindo adrede, e ti na pobre gamela,

ti soliño, vas e vés.

Mariñeiro da Congorsa, de Balea, Cangas, Vigo, sólo no mar podes ler.

Sólo do mar sabes cousas, sólo do mar sacas vida, sólo ese mar co traballo

te mantén.

Pero ben sabes o conto

que a vida e o mar che contan, Tío Emilio,

o mar,

que é teu.

 

Canción para ir ao mar de pesca

Bernardino Graña

Pra que anden gordos todos os nenos

e polo Agosto haxa máis festa,

imos buscare xunto das illas

unha corvina,

unha fanea,

un abadexo,

unha morea.

Pra que en Galicia cheiren as fábricas

de salazón e mais de conserva,

imos ao mar con harpón ou liña

a pescar rincha,

congros e alcriques,

moita pescada,

unha balea.

Pra que as mulleres berren na praza

e haxa ruído polas tabernas,

traerei con nasa, con rede ou fisga

luras e polbos,

muxos e nécoras,

meros e sargos,

sollas e vieiras.

Hei de pescare con xeito ou baca,

con bou ou cunha pobre gamela

unha centola,

xouba e sardiña,

un rodaballo, unha doncella.

Imos ao axexo,

imos ao escuro,

cando a ardentía ou a lúa chea,

e aseñaremos por estas rías

o lombrigante,

bonito duro,

moitos xurelos,

a palometa,

un ollomol,

unha zapata,

un peixe-sapo,

un fura-areas,

a robaliza,

a maragota,

o pinto, a raia

e toda a pesca.

 

Teu nome por mar e terra

Carlos Rivero

Quero cravar o teu nome

cunha navalla de lúa

nos outos muros da noite

Nun pano cor de limón

pón o meu nome e no mar

ízao no mastro maior

Vou escribilo na area

co tinteiro da alborada

para que o vexan as sereas

Se o teu nome naufragase

ían saber a vainilla

as augas dos sete mares

Con branco fío de escuma

vouno bordar na bandeira

dunha nao que sae para Cuba

Para Cuba non, meu amor,

que que vaia o meu nome

para a illa do Curasao.

 

Poesía do pobo

Eí vén o aire do mar

eí vén a falúa toda

eí vén o meu queridiño

asentadiño na proa

Eí vén o aire do mar

eí vén o aire mareiro

eí vén o meu queridiño

vestido de mariñeiro

 

TAMARA NOVOA

O mar.

Na infancia: Esmagar castelos dunha pisada, mergullar a cabeza para facer o tiburón e comer bocatas con area.

Na adolescencia: Paseos da man, xeados e bicos as agochadas.

Na distancia: O cheiro a salitre, o sentir do vento na cara, o plash do corpo contra a auga.

Na actualidade: O mar é furia, o mar é calma. O mar é amable e acolledor. O mar é bravo e salvaxe. O mar é o meu sentir.

 

CARMEN NOVAS

SALPICADURAS

Liberdade ou condena, pertenza ou perda, vida ou morte. A ligazón que cadaquén ten co mar habita nos currunchos da memoria. No meu caso, o cheiro a salitre adoita refrescar bos recordos dunha infancia non sempre idílica, pero na que por sorte non houben de sufrir por moito tempo as ausencias dun pai mariño, que axiña decidiu trocar os horizontes de océanos afastados por ver medrar as súas fillas de preto.

O ronsel dos oitenta deixa divertidas tardes en Area de Bon, eternamente mergullada na auga negando ter frío a pesar dos tremores e os labios morados (había que amortizar as horas roubadas pola ameaza do mítico corte de dixestión). A resaca das ondas debuxa ademais semanas santas en Ons onde sentirse libre para, entre outras cousas, percorrer a pedaladas a illa na que o ferro aboia, sen o amarre dos medos maternos aos demasiado familiares accidentes de tráfico.

O mar son tamén as cartas felices enviadas ás Canarias e os breves telegramas recibidos cos parabéns do padriño -case indescifrables para unha nena- que permanecen encallados no peito. O mar son pneumáticos ardendo no alto da Portela para reivindicar caladoiros doutro continente e a solidariedade das asociacións tras as pintadas no letal espigón do peirao. Pero o mar é tamén o espectáculo da maruxía anegando a Banda do Río, ou dos entón aburridos domingos de temporal indo á praia de Lagos para ver bater as ondas desde o Dyane 6.

Cara para uns, cruces para outros. E o alento salgado da marea a me enlear o pelo e o pensamento.

HECTOR PAZ OTERO

A punto de avistar Ítaca, o seu fogar, Ulises e a súa tripulación son sorprendidos por unha indómita tormenta, e o seu navío acaba recalando nunha illa descoñecida. Ulises envía a algúns dos seus homes para que exploren aquel recóndito territorio e regresen con información acerca dos seus habitantes. Así o fan. Entran en contacto cos nativos da illa que os tratan con suma amabilidade e, incluso, lles ofrecen probar un misterioso alimento: a flor de loto. Os homes, tras inxerir a planta, caen nunha especie de letargo que os impele a esquecerse de todo: compañeiros, familia, fogar. Perden o ansia por volver a Ítaca xunto os seus. Ulises, moi preocupado pola sorte dos seus navegantes, sae co resto da tripulación na súa busca. No interior da illa topouse cos seus homes narcotizados polos efectos da flor, e viuse na obriga de arrastralos á forza de volta ao barco.

A flor de loto representa a sacralización do pracer inmediato, o hedonismo individualista, a supresión dos recordos e as conciencias individuais e colectivas; somnífero que na sociedade actual, febril e materialista, adopta diversos rostros, todos eles feiticeiros a primeira vista, devastadores en canto poñemos distancia por medio. Combater os seus efectos supón o afán por retornar ás nosas orixes, ao noso fogar, ese lugar onde, como Penélope, sempre hai xente que agarda por nós.

André Bazin outorgaba á fotografía a facultade máxica de embalsamar o tempo, de preservalo da súa fugacidade; fixar artificialmente as aparencias carnais dun ser supón sacalo da corrente do tempo e arrimalo á beira da vida. Nesa beira, as fotografías serán expostas ás miradas das persoas, que, de inmediato, forxarán na súa intimidade un relato propio arredor desa imaxe, inspirado polos recordos e eos desexos, polo pasado e polo futuro.

O sociólogo francés Maurice Hablwachs falaba de “non-lugares” para referirse a espazos aos que non se lle pode atribuír unha historia e unha identidade, son lugares que non se poden describir a través dunha relación. A obra de Alba Sotelo responde a ese afán de construír no seu entorno familiar, amigable e veciñal da vila mariñeira de Bueu, un lugar con historia, identidade e relacións en torno ao mar, iso si, sempre e cando, como dicía Blanco Amor, a sensibilidade galega, despois de tanto folclore, de tanto esquecemento (de tanta flor de loto), sexa capaz de sentirse a si mesma.

 

DANIEL MARTÍ

Como logo seguiu facendo cos maiores, a miña nai non quixo que nacese en Alemaña. Así os tres maiores somos santanderinos, tras 14 ou 15 horas de viaxe cruzando Francia embarazada cada vez. Vimos a luz desde unha clínica apoiada nun bosque que mira á praia dos Perigos xunto á Madalena.

A metade dos meus anos foron costeiros, cando fincado en Galicia, viña xa de  Guipuzkoa, Catalunya, Canarias… Como outros urbanitas vinculo o mariño coa melancolía e a nostalxia e contei ao mar as miñas penas e tireille os meus versos en cada cambio de pel desta viaxe vital.

Como occidental e herdeiro de  Ulises admiro a conquista  relojera do tempo e o control  gps do espazo, pero sempre desde o meu tranquilo presente costeiro  enrazaido nos ríos e coas súas rías  baixas.

Malia haber pasado media vida preto do mar, voltar a Itaca pra min supuxo mergullarme ainda máis en augas coñecidas de lonxe, mais agora máis sentidas e enlazadas con sangue nestes anos. Supoño que outros tamén descubriron que Itaca é distinta e mellor por lo que cada una de nos mudamos na viaxe. Nesta exposición voltei a encarar a xente que me leva ao mar; as persoas coas que comparto a marinidade, logo prestada ás latas ou difundida e esvanecida nos libros e nos versos.